• 1

    Çulğayanın (Ğaşiyə) xəbəri sənə gəlib çatdımı?

    Daha əvvəldə də Numan ibn Bəşirdən nəql edilirdi ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) bayram namazlarında və Cümə namazında “Ən uca olan Rəbibnin adına təriflər de!” (əl-Əla surəsi) “Çulğayanın xəbəri sənə gəlib çatdımı?” (əl-Ğaşiyə surəsi) surələrini oxuyardı.

    İmam Malik deyir: Damrə ibn Səid Ubeydulla ibn Abdullahdan nəql edir ki, Dahhak ibn Qeys Numan ibn Bəşirdən soruşdu: “Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) cümə günü əl-Cumə surəsilə yanaşı daha hansı surəni oxuyardı?” Numan cavab verdi: “Çulğayanın xəbəri sənə gəlib çatdımı?” (əl-Ğaşiyə surəsi) Hədisi Əbu Davud Əl-Qanəbidən, Nəsai isə Quteybədən, onlar da Malikdən rəvayət etmişlər. Həmçinin həmin hədisi Muslim və İbn Macə, Süfyan ibn Uyeynə və Damrə ibn Səiddən rəvayət etmişlər.

                Əl-Ğaşiyə Qiyamətin adlarından biridir. Bu fikri İbn Abbas, Qatədə və İbn Zeyd söyləmişlər. Bu adın Qiyamətə verilməsi onun insanları qorxudacağı və canlarına vəlvələ salacağı ilə əlaqədardır.

    İbn Əbu Hatim deyir: Atam Əbu ibn Muhəmməd Tənqasi vasitəsilə Amr ibn Meymundan rəvayət edir ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) “Çulğayanın xəbəri sənə gəlib çatdımı?” surəsini oxuyan biq qadının yanından keçdi və dayanıb ona qulas asdı, sonra isə dedi: “Bəli, mənə artıq gəlibdir”.

    “Bir çox üzlər zəlil görkəm alacaq”. Yəni rüsvayçı, zəlil olacaqlar. Bu fikri Qatədə söyləmişdir. İbn Abbas isə deyir ki, O gün bəzi üzlər olacaq ki, itaətkarlıq göstərəcəklər, ancaq etdikləri onların xeyrinə olmayacaqdır. “Zəhmət çəkib yorulacaq”. Yəni onlar çoxlu əmək sərf edəcəklər və sərf etdikləri əməyə görə əziyyət çəkib yorulacaqlar, taqətdən düşəcəklər. Qiyamət günü onlar alovlu, yanar oda girəcəklər.

    Hafiz Əbu Bəkr əl-Bərqani deyir: Ibrahim ibn Muhəmməd əl-Muzəkki, Muhəmməd ibn İshaq əs-Sirac vasitəsilə Seyyardan nəql edir ki, Cəfər belə demişdir: Əu İmran əl-Cövninin belə dediyini eşitdim: Ömər ibn əl-Xəttab (Allah ondan razı) bir rahiibn məbədinin yanından keçdi və ona səslənərək dedi: “Ey rahib!” Rahib onun yanına gəldikdə Ömər ona baxaraq ağlamağa başladı. Ondan soruşdular: “Ey möminlərin əmiri burada axı səni ağladan nə olsu?” Ömər cavab verdi: “İzzət və cəlal sahibi olan Allah kəlkamını xatırladım: “Zəhmət çəkib yorulacaq; Alovlu oda girəcəkdir; Məni ağladan məhz budur”. Buxari İbn Abbasın belə dediyini rəvayət edir: “Zəhmət çəkib yorulacaq”. Burada xristianlar nəzərdə tutulur. İkrimə və Süddinin belə dedikləri rəvayət olunur: “Zəhmət çəkib” Yəni onlar bu dünyada etdikləri günahlarla əziyyət çəkəcək, “Yorulacaq” Yəni cəhənnəmdə isə əzaba düçar olub, zincirlərə vurulacaqlar.

    İbn Abbas, Həsən və Qatədə “Alovlu oda girəcəkdir” ayəsi barədə belə demişlər: Yəni çox şiddətli yanar oda vasil olacaqlar. “Qaynar bulaqdan içirdiləcəklər”. Yəni istiliyi və qaynaması son həddə çatmış bulaqdan içirdiləcəklər. İbn Abbas, Mucahid, Həsən və Suddi bu cür qeyd etmişlər.

    “Onların yeməyi zəridən başqa bir şey olmayacaqdır”. Əli ibn Əbu Talhə İbn Abbasın bu haqda belə dediyini rəvayət etmişdir: “Bu, oddan hazırlanmış ağacdır”. Səid ibn Cübeyr isə bunun Zəqqum olduğunu söyləmişdir. Ondan rəvayət olunan digər bir rəvayətdə isə bunun daş olduğu bildirilmişdir. İbn Abbas, Mucahid, İkrimə, Əbul Cövzə və Qatədə bunun “Quru tikan” mənalı Şibirqə  ağacı olduğunu söyləmişlər. Qatədə deyir ki, Qureyş yayda həmin ağaca payızda Şibirqə, yayda isə Zəri deyirdilər. İkrimə deyir ki, bu, yerə bitişmiş tikanlı bir ağacdır. Buxari deyir: Mucahidin sözlərinə görə, Zəri Şibirqə adlandırılan bir bitkidir. Hicaz əhalisi onu quruduğu zaman Zəri adlandırırlar. Həmin bitki zəhərlidir. Mamər deyir ki, Qatədənin sözlərinə görə, “Onların yeməyi zəridən başqa bir şey olmayacaqdır” ayəsindəki zəri qurumuş Şibirqə ağacədır. Səid isə Qatədənin ayə haqda belə dediyini rəvayət emtişdir: “O, yeməklərin ən pisi, ən iyrəncisi, ən mundarıdır. Allah təala sonrakə ayədə buyurur ki, “Nə qüvvət verər, nə də aclıqdan qurtarar”. Onunla heç nəyə nail olunmaz, aclıqdan da insanı xilas etməz.

  • 2

    Bir çox üzlər zəlil görkəm alacaq;

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 3

    Zəhmət çəkib yorulacaq;

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 4

    Alovlu oda girəcəkdir;

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 5

    Qaynar bulaqdan içirdiləcəklər.

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 6

    Onların yeməyi zəridən başqa bir şey olmayacaqdır.

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 7

    Nə qüvvət verər, nə də aclıqdan qurtarar.

    1-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 8

    Bir çox üzlər sevinəcək;

    Allah təala bədbəxtlərin düşəcəkləri vəziyyət haqqında xəbər verdikdən sonra, bəxtiyarların qazanacaqlarından xəbər verərərk buyurur: “Bir çox üzlər sevinəcək”. Yəni Qiyamət günü bəzi sevinc və xoşbətxliyin əlamətləri onların üzlərində bilinəcək. Onlar bu dərəcəyə məhz öz zəhmətləri hesabına çatacaqlar.

    Süfyan “Zəhmətindən razı qalacaq” ayəsi haqda deyir ki, o kəslər etmiş olduqları əməllərindfən razə qalacaqlar.

    “Yüksək Cənətdə olacaq”. Yəni yüksək Cənnət dairələrində yüksək əminlik işərisində olacaqlar. “Orada heç bir boş söz eşitməyəcəkdir”. Yəni onlar məskənləri olan Cənnətə lağlağı eşitməyəcəklər. Necı ki Allah təala buyurur ki, “Onlar orada lağlağı söhbətlər deyil, ancaq: “Salam!” eşidərlər. Ruziləri də səhər-axşam (həmişə) oradadır”. (Məryəm, 62) Digər bir ayədə uca Allah buyurur: “Onlar orada bir-birinə qədəh ötürəcəklər. Onda nə lağlağılıq, nə də günaha təhrik vardır”. (ət-Tur, 23) Həmçinin, Allah təala buyurur ki, “Onlar orada (Cənnətdə) nə boş söz, nə də günaha bais olan bir şey eşidəcəklər. Eşitdikləri söz ancaq “salam” olacaqdır”. (əl-Vaqiə, 25-26)

    Daha sonra Allah təala buyurur ki, “Orada axar bulaq var”. Burada bulaq qeyri-müəyyənlikdə işlədilmişdir. Orada tək bir bulağın olmasından söhbət getmir. Bu qrammatik kateqoriya Ərəb dilində cins isim adlanır və ümumi anlayış bildirir. Deməli, Cənnətdə axan bulaqlar vardır.

    İbn Əbu Hatim deyir: Rabi ibn Süleymana nəql olunan rəvayətə əsasən Əsəd ibn Musa, Abdullah ibn Damra vasitəsilə Əbu Hureyrədən hədis rəvayət edərək bildirir ki, Peyğəmbərdən (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur: “Cənnət bulaqları müşk təpələrinin – və ya müşk dağlarının – altından fışqırır.

    Daha sonra Allah təala buyurur: “Orada hündür taxtlar vardır”. Yəni orada hündür, qalın taxtlar vardır ki, onların da üzərində gözəl gözlü hurilər dayanarlar. Deyilənə görə, Allah dostları həmin taxtların üzərində oturmaq istədikdə, taxtlar onlara əyilər. “Düzülmüş piyalələr vardır”. Yəni Cənnət əhlindən arzu edən hər kəsə hazırlanmış rərab piyalələri vardır. “Bir-birinin yanına düzülmüş balışlar vardır”. İbn Abbas deyir ki, ayədə nəzərdə tutulan yastıq, balıncdır. İkrimə, Qatədə, Dahhak, Suddi, Sovri və sairləri də bu cür qeyd etmişlər. “Və döşənmiş xalılar vardır!” İbn Abbas döşənənlərin xalı olduğunu bildirmişdir. Dahhak və sairləri də bu cür söyləmişlər. Döşənmiş dedikdə isə, yəni hər yerdə xalılar vardır və hər kəs istədiyi hər yerdə xalının üzərində yərləşə bilər.

    Burada Əbu Bəkr ibn Davudun rəvayət etdiyi hədisi qeyd etməyi istərdik. Belə ki, Amr ibn Osman, Muhəmməd ibn Muhacir vasitəsilə Usamə ibn Zeyddən rəvayət edir ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur: “Cənnət üçün çirmələnənlər varmıdır? Cənnətdə heç bir təhlükə yoxdur. Kəbənin Rəbibnə and olsun ki, o, parıldayan bir nur, sirkələnən çiçək, tikilmiş bir saray, daimi axan bulaq, yetişmiş bir meyvə, gözəl və mehriban zövcə, çoxlu pal-paltar, qorxusuz diyarda əbədi məqam, meyvəlik, yaşıllıq, bolluq və nemət, hündür və yaraşıqlı məhəllədir. Dedilər: Bəli, ey Allahən elçisi, Cənnət üçün çirmələnənlər bizlərik. Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “İnşallah” deyin!” Orada iş.tirak edənlər “İnşallah” dedilər. İbn Macə bu hədisi Abbas ibn Osman əd-Diməşqi vasitəsilə Vəlid ibn Muslimdən, o da Muhəmməd ibn Muhacirdən nəql etmişdir.

  • 9

    Zəhmətindən razı qalacaq;

    8-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 10

    Yüksək Cənətdə olacaq,

    8-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 11

    Orada heç bir boş söz eşitməyəcəkdir.

    8-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 12

    Orada axar bulaq;

    8-ci ayənin təfsirinə baxın.

  • 13

    Orada hündür taxtlar;

    8-ci ayənin təfsirinə baxın.

  • 14

    Düzülmüş piyalələr;

    8-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 15

    Bir-birinin yanına düzülmüş balışlar.

    8-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 16

    Və döşənmiş xalılar vardır!

    8-ci ayənin təfsirinə bax

  • 17

    Məgər dəvəyə baxmırlar ki, necə yaradılmışdır;

    Allah təala qullara əmr edərək buyurur ki, Özünün qüdrət və əzəmətinə dəlalət edən yaratdıqlarına baxsınlar. Ona görə də uca Allah buyurur ki, “Məgər dəvəyə baxmırlar ki, necə yaradılmışdır?” Həqiqətən, dəvənin yaradılışı və formsı qəribədir. Dəvə son dərəcə güclü, qüvvətli, ancaq buna baxmayaraq, ağır yükləri daşımaqda da son dərəcə mülayim və itaətkardır. Dəvə nazik bir kəndirlə idarı oluna bilir. Əti yeyilir, yunundan itifadə edilir, südü içilir. Nəzərlərin dəvəyə cəlb ediməsinin səbəbi onun ərəblər tərəfindən çox istifadə edilməsidir. Ərəblərin ən çox istifadə etdikləri heyvan məhz dəvədir. Belə ki, Qazi Şüreyh demişdir: “Gəlin dəvəyə baxaq görək, necə yaradılmışdır? Görün səma necə ucaldılmışdır? Yəni, izzət və cəlal shibi olan Allah onu yerdən necə də möhtəşəm bir şəkildə ucaltmışdır? Allah təala buyurur ki, “Məgər onlar başlarının üstündəki göyə baxıb onu necə yaratdığımızı, necə bəzədiyimizi və orada heç bir yarıq olmadığını görmürlərmi?!” (Qaf, 6)

    “Göy necə ucaldılmışdır?” Yəni dağlar dünyada yaşayanların sirkələnməməsi üçün yerə necə də sağlam bir şəkildə bərkidilmiş, dik və yuxarı istiqamətdə yaradılmışdır. Həmçinin, Allah təala dağlara faydalı maddələr və elementlər yerləşdirmişdir. “Və yer necə döşədilmişdir?” Yəni yer necə döşənib sırilib uzadılmışdır?! Allah təala bədəvilərə gördükləri və mindikləri dəvələrini, başlarının üstündəki səmanı, qarşılarında dayanan dağları və ayaqları altında olan yeri göstərməklə onların Öz qüdrətinə dəlalət edən əlamətlər olduğunu bildirmişdir. Uca Allah bütün bunların yaradıcısı və xaliqidir. O, hər şeyə əncam çəkən ən uca Rəbb, hər şeyin yaradıcısı və sahibidir. O, Özündən başqa ibadətə və itaətə layiq olmayan tək ilahdır. Belə ki, Dimam Peyğəmbərə (salləllahu aleyhi və səlləm) sual verdikdən sonra bu barədə and içmişdir. Belə ki, İmam Əhməd rəvayət edərək bildirmişdir: Haşim ibn Qasim, Süleyman ibn Muğirə vasitəsilə Ənəsin belə dediyini nəql edir: Bizim Peyğəmbərə (salləllahu aleyhi və səlləm) bir şeyi sual verməyimiz qadağan edilmişdi. Bədəvilərdən ağıllı bir nəfərin gəlib Ona (salləllahu aleyhi və səlləm) sual verməsi və bizim də ona qulaq asmağımız bizi təəccübləndirirdi. Bədəvilərdən biri gəlib Peyğəmbərə (salləllahu aleyhi və səlləm) belə sual verdi: “Ey Muhəmməd, sənin elçin bizim yanımıza gəlib sənin özünü Allah tərəfindən göndərilən bir elçi olduğunu iddia etdiyini bizə söylədi. Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Doğru demişdir”. Bədəvi soruşdu: Səmanı kim yaratdı? Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) “Allah” – dedi. Bədəvi soruşdu: Yeri kim yaratdı? Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) “Allah” – dedi. Bədəvi soruşdu: Bəs bu dağları dikəldib onların üzrilərində etdiklərini edən kimdir? Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) “Allah” – dedi. Bədəvi yenidən soruşdu: “Elə isə göyləri və yeri yaradıb, bu dağları dikəldən Allahmı səni peyğəmbər olaraq göndərdi? Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Bəli”. Bədəvi yenidən dilləndi: “Sənin elçin deyir ki, biz gecə və gündüz be.ş dəfə namaz qılmalıyıq?” Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Doğru söyləyib”. Bədəvi soğruşdu: “Səni peyğəmbər olaraq göndərən Allahmı sənə bunu əmr etdi? Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Bəli”. Bədəvi yenə soruşdu: “Sənin elçinin sözlərinə görə, biz mallarımızın zəkatını verməliyik”. Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Doğru söyləyib”. Bədəvi yenə soruşdu: Bunu səni peyğəmbər olaraq göndərən Allahmı sənə əmr edib? Bədəvi soruşdu: “Sənin elçin deyir ki, bizim getməyə imkanı olan hər birimiz Evi (Kəbə) həcc etməliyik. Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Doğru söyləyib”. Bədəvi “Sənə haqqı göndərənə and olsun ki, bunlardan nə artıq, nə də əskik bir şey edəcəm”. Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurdu: “Əgər o dediyində doğru olsa, mütləq Cənnətə daxil olacaq”. Eyni hədisi Muslim Amr ən-Naqid vasitəsilə Əbu Nadr Haşim ibn Qasimdən rəvayət etmişdir. Buxari həmin hədisi təliqə etmişdir. Həmçinin, hədisi Tirmizi və Nəsai Süleyman ibn Muğirənin hədisindən nəql etmişdir. Habelə hədisi İmam Əhməd, Buxari, Əbu Davuyd, Nəsai və İbn Macə Leys ibn Səid vasitəsilə Ənəsdən uzun şəkildə rəvayət etmişlər. Rəvayətin sonunda isə deyilir ki, “mən Səd ibn Bəkr oğullarının qardaşı Daməm ibn Sələbəyəm”.

    Hafiz Əbu Yalə deyir: Bizə İshaq, Abdullah ibn Cəfər vasitəsilə İbn Ömərdən rəvayət edir ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) tez-tez cahiliyyə dövründə dağ başında olan bir qadın barəsində danışardı. Həmin qadının heyvanları otaran bir oğlu da var idi. Uşaq anasından soruşdu:

    “Anacan, səni kim yaradıb?” Anası cavab verdi:

    “Allah!” Uşaq yenidən soruşdu:

    “Bəs mənim atamı kim yaradıb?”

    Anası yenə də “Allah” – deyə cavab verdi. Uşaq yenə soruşdu: “Bəs məni?” Anası yenə də cavab verdi:

    “Allah!” Uşaq soruşdu:

    “Səmanı kim yaradıb?” Anası cavab verdi:

    “Allah!” Uşaq soruşdu:

    “Bəs yeri?” Anası yenə “Allah!” – deyə cavab verdi. Uşaq yenə soruşdu:

    “Dağı kim yaradıb?” Anası cavab verdi:

    “Allah” Uşaq yenə soruşdu:

    “Bəs bu heyvanları kim yaradıb?” Anası dedi:

    “Allah!”

    Uşaq “mən hər şeydə Allah sözünü eşidrəm” – deyərək özünü dağdan aşağı tullamış və parça-parça olmuşdu.

    İbn Ömər deyir ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) bunu bizə tez-tez danışardı.  İbn Dinar isə deyir ki, bunu İbn Ömər bizə tez-tez danışardı. Hədisin isnadında zəiflik vardır. Çünki ravilər arasında olan Abdullah ibn Cəfər Mədinəlidir. Oğlu Əli ibn əl-Mədəni və başqaları onu zəif ravi hesab etmişlər.

    “Elə isə xatırlat! Sən ancaq xatırladansan! Sən onların üzərində hakim deyilsən!” Yəni, ey Muhəmməd, sənə göndərilənləri insanlara xatırlat! Sən vəzifən haqqı çatdırmaq və bəyan etməkdir, onları hesaba çəkmək isə bizim işimizdir. Ona görə də ayənin arxasınca ucaAllah buyurur ki, “Sən onların üzərində hakim deyilsən!” İbn Abbas, Mucahid və digərləri deyirlər ki, yəni, sən onların üzərində güc tətbiq edən deyilsən. İbn Zeyd isə deyir ki, yəni, sən onları zorla imana gətirən deyilsən.

    İmam Əhməd deyir: Vaki, Süfyan vasitəsilə Cabirdən rəvayət edir ki, Peyğəmbər (salləllahu aleyhi və səlləm) buyurmuşdur: “Mənə insanlar “lə ilahə illallah” kəlməsini deyincəyə qədər onlarla mübarə aparmaq əmr olundu. Onlar bunu dedikləri təqdirdə, haqqı çatılandan savayı canları və malları tərəfimdən qorunur, toxunulmazdır. Onları soruğu-suala çəkmək isə izzət və cəlal sahibi Allaha məxsusdur. O (salləllahu aleyhi və səlləm) bu sözləri dedi, sonra da aşağıdakı ayələri oxudu: “Elə isə xatırlat! Sən ancaq xatırladansan! Sən onların üzərində hakim deyilsən!” Bunu Muslim “İman” kitabında, habelə Tirmizi və Nəsai öz “Sünən” əsərlərinin təfsir bölümlərində qeyd etmişlər. Adları çəkilən hədis alimləri həmin hədisi Süfyan ibn Səid əs-Sövridən nəql etmişlər. Qeyd olunan hədis Buxari və Muslimin eyni adlı “Səhih” kitablarındakı Əbu Hureyrənin rəvayətindən götürülmüşdür. Lakin həmin rəvayətdə ayələr qeyd olunmamışdır.

    Daha sonra uca Allah buyurur: “Lakin kim üz döndərib inkar etsə” Yəni, “əməlləri rüknləri ilə birgə yerinə yetirməkdən imtina etsə, habelə həm qəlbi ilə, həm də ki, dili ilə haqqı inkar etsə;” Başqa bir ayədə isə uca Allah buyurur ki, “Beləliklə, o nə (Quranı) təsdiq etdi, nə də namaz qıldı. Amma (Allah kəlamını) yalan saydı, (ondan) üz döndərdi”. (əl-Qiyamə, 31-32) Daha sonra Allah təala xatırlanan ayənin arxasınca buyurur ki, “Allah onu ən böyük əzaba düçar edər!” İmam Əhməd deyir: Quteybə, Leys vasitəsilə Əli ibn Xaliddən nəql edir ki, Əbu Uməmə əl-Bahili Xalid ibn Yezid ibn Muaviyənin yanına gəldi və onun Peyğəmbərdən (salləllahu aleyhi və səlləm) eşitdiyi ən mülayim söz haqqında soruşdu. O isə belə cavab verdi: Peyğəmbərin (salləllahu aleyhi və səlləm) belə buyurduğunu eşitmişəm: “Diqqət edin! Hamınız Cənnətə daxil olacaqsınız. Ancaq dəvənin öz sahiibndən qaçdığı kimi Allahdan qaçan kimsələr istisnadır.

    İmam Əhməd hədisin rəvayətində təkdir. Hədisin raviləri arasında olanƏli ibn Xalidi İbn Əbu Hatim öz atasından nəql edərək bildirmişdir. Ancaq burda qeyd etdiyimizdən artıq bir şey əlavə etməmişdir. O, Əbu Uməmədən, o isə Səid ibn Əbu Hilaldan rəvayət nəql etmişdir.

    Daha sonra uca Allah buyurur: “Şübhəsiz ki, onların axır dönüşü Bizədir!” Yəni, onlar qayıdıb Bizə gələcəklər. “Onlarla haqq-hesab çəkmək də Bizə aiddir!” Yəni Biz onları etmiş olduqları əməllərə görə sorğu-suala çəkər və əməllərinin qarşılığınıə verərik. Əgər xeyir işlər görüblərsə, verilən qarşılıq xeyir, şərr əməllər ediblərsə, verilən qarşılıq şərr olar.

    “Əl-Ğaşiyə” surəsinin təfsiri başa çatdı. Həmd və səna Allaha məxsusdur.

  • 18

    Göy necə ucaldılmışdır;

    18-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 19

    Dağlar necə dikəldilmişdir?

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 20

    Və yer necə döşədilmişdir?

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 21

    Elə isə xatırlat! Sən ancaq xatırladansan!

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 22

    Sən onların üzərində hakim deyilsən!

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 23

    Lakin kim üz döndərib inkar etsə,

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 24

    Allah onu ən böyük əzaba düçar edər!

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 25

    Şübhəsiz ki, onların axır dönüşü Bizədir!

    17-ci ayənin təfsirinə bax.

  • 26

    Onlarla haqq-hesab çəkmək də Bizə aiddir!

    17-ci ayənin təfsirinə bax.